عصر ناصر الدين شاه به نام محمد حسن ميرزا مهندس و على خان مهندس است كه از تهران به خطهء فارس نموده‌اند . آنچه كه از متن گزارش برمىآيد اين است كه آنها اين مسافرت را به دستور ناصر الدين شاه و براى شناسائى منازل بين راه جهت سفر بعدى شاه به آن منطقه نموده‌اند . راه رفت و برگشت آنها در اين مسافرت متفاوت بوده است . آنها از تهران به قم و محلات و گلپايگان و كمره و خوانسار و فريدن و كروند و نجف‌آباد و اصفهان ، و از خط ييلاقى به نائين و شهر شيراز رفته و مراجعت آنان در امتداد خط قشلاقى فارس از زرقان و بند امير و تخت جمشيد و بااونات قنقرى و آباده و حاشيه اصفهان و سپس به سمت نطنز و كاشان منحرف شده و از آنجا از طريق قم به تهران بازگشته‌اند . در توصيف منازل اين دو طريق و تشريح مسائل جغرافيائى آن بسيار كوشيده‌اند . علاوه بر آن گزارش آنها پر است از مطالبى در خصوص آب و هواى شهرها ، كوهها و رودها و شكارهائى كه در صحارى اطراف منازل بين راه يافت مىشود . به شيوهء زندگانى مردم و نوع حرف و صنعتهاى دستى متداول در شهرها نيز بىاعتنا نبوده و به ميزان جمعيت و طرق معيشت مردم نيز توجه نشان داده‌اند . البته از نظر در برداشتن مطالب و نكات انتقادى از وضعيت سياسى و نظامى آن عهد به پاى سفرنامه نخستين نمىرسد . اين مقايسه علاوه بر آنكه نشان دهندهء شخصيت مؤلفان دو كتاب است مىتواند گوياى نكته ديگرى نيز باشد . نويسنده سفرنامهء نخستين از مأموران دولتى زمان محمد شاه و نويسندگان اين سفرنامه به اواخر عصر ناصرى يعنى هنگامى كه ناصر الدين شاه با جباريت كامل به سلطنت طولانى خود ادامه مىداد تعلق دارند و طبيعى است كه در اين دوره محل هيچ‌گونه اعتراض حتى عيب‌جوئيهاى اندك نيز نبوده است . به هر حالت اين نكته از اهميت اين سفرنامه نمىكاهد و مطالب جغرافيائى و اجتماعى آن جبران ساير نقايص را تا حدودى مىكند . در صفحهء اول و صفحه آخر اين كتاب اشاره شده كه مؤلفان اين سفرنامه محمد حسن ميرزا و عليخان هستند . ليكن مقايسه اين كتاب با متن سفرنامهء چاپ شده در فرهنگ ايران زمين نشان دهندهء اين است كه نويسندهء اين گزارش نيز محمد حسن ميرزا ست چه روش نگارش اين دو كتاب به قدرى به هم شبيه است كه توان گفت كه عليخان مهندس فقط محمد حسن ميرزا را در تهيه آمار و ارقام و اندازه‌گيرى مساحتها و امثال آن يارى نموده است و تحرير آن از محمد حسن ميرزا مهندس است . خصوصا به لحاظ حذف فراوان افعال ربطى و استعمال برخى از لغات و اصطلاحات خاص اين دو متن شباهت فراوانى به همديگر دارند . نويسندگان